10 KASIM 1938 · DOLMABAHÇE · SAAT 09.05 Gazi Mustafa Kemal Atatürk (1881 – 1938 · ∞)
VEFATININ 88. YILINDA SAYGI, ÖZLEM VE MİNNETLE
ATATÜRK KÖŞESİ · FİKRÎ MİRAS VESİKA · HAKİKAT · ELEŞTİREL AKIL

Tarihi Yapan İradeden, Tarihi Belgeyle Yazan Bilince: Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Tarih Metodolojisi

«Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir. Yazan yapana sadık kalmazsa değişmeyen hakikat, insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır.»

«Biz daima hakikat arayan ve onu buldukça ve bulduğumuza kani oldukça ifadeye cüret gösteren adamlar olmalıyız. Her işten evvel, dikkat ve itina ile seçeceğiniz vesikalara dayanınız.»

Gazi Mustafa Kemal Atatürk 16 Ağustos 1931, Yalova · Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti’ne Yönerge Mektubu

Çapraz Kaynak’ın karşı cephelerin vekâyinâmelerini yan yana getiren yayın çizgisi, Atatürk’ün bizzat Nutuk’u yüzlerce numaralı birincil Vesikalar cildiyle temellendiren ve geçmişi ikinci el söylenceler yerine ana kaynak dillerinden okuma geleneğini kuran belge merkezli tarih anlayışından ilham alır.

10 KASIM 1938 · ÇAPRAZ BİRİNCİL VESİKALAR

Aynı Tarihsel An, İki Cephenin Kaydı: Ankara Resmî Tebliği ve Dünya Tanıklığı

ANKARA & DOLMABAHÇE · RESMÎ DEVLET VESİKASI · DOĞRUDAN ALINTI

Son Tabip Raporu ve Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetinin Resmî Tebliği

T.C. Resmî Gazete, 10 İkinciteşrin [Kasım] 1938, Sayı: 4059

«[...] bugün, 10 İkinciteşrin 1938 Perşembe sabahı saat dokuzu beş geçe Büyük Şefimiz derin koma içinde terki hayat etmişlerdir.»

«Müdavi ve müşavir tabiplerin neşredilen son raporu Atatürk’ün dünyaya gözlerini kapadığını bildirmektedir. Bu acı hadise ile Türk vatanı büyük yapıcısını, Türk milleti Ulu Şefi’ni, insanlık büyük evladını kaybetti. [...] Şurasını da her şeyden evvel beyan etmeliyiz ki ölmez olan, onun büyük eseri Cumhuriyet Türkiyesi’dir.»

LONDRA & ATİNA · ESKİ KARŞI CEPHELERİN ÇAĞDAŞ KAYDI · DOĞRUDAN ALINTI (ÇEVİRİ) & KAYNAK ÖZETİ

Winston S. Churchill (1915 Çanakkale Bahriye Birinci Lordu) ve Başbakan İoannis Metaksas

Daily Telegraph and Morning Post, 15 Aralık 1938 (Step by Step, 1939 · İngilizce aslından çeviri) & Kasım 1938 Diplomatik Taziye Kaydı

«Her sınıftan kadın ve erkeğin onun tabutu başında döktüğü gözyaşları; aynı anda hem modern Türkiye’nin kahramanı, hem savunucusu hem de babası olan bir devlet adamının hayat eserine yakışan en haklı saygı duruşuydu. [...] Hayranlık uyandıran bir itidal ve iyi niyet politikasıyla, tarihte ilk kez Yunanistan ile en dostane ilişkileri kurdu.»

Kaynak Özeti (Atina–Ankara, Kasım 1938): Yunanistan Başbakanı İoannis Metaksas da Başbakan Celâl Bayar’a çektiği resmî taziye telgrafında Atatürk’ü ortak idealler ve barışçıl iş birliğine dayalı Türk–Yunan dostluğunun gerçek kurucusu olarak selamlamış; bizzat Ankara’ya gelerek 21 Kasım 1938’deki devlet cenaze töreninde saf tutmuştur.

ETKİLEŞİMLİ TARİHSEL BİLİNÇ PLATFORMU

Tarihi Tek Tarafın Kaleminden Değil, Karşı Cephelerin Birincil Kayıtlarından Okuyun.

Çapraz Kaynak, tarihin kırılma anlarını hamasete ya da tek taraflı efsanelere bırakmadan; dönemin Arap, Latin, Bizans, Eski Fransızca, Gürcü, Ermeni ve Süryani vekâyinâmelerini 3B harita sahneleri ve etkileşimli kaynak süzgeçleriyle yan yana getirir.

01

İki Cephe, Tek An

Aynı muharebe sabahını hem Doğu hem Batı görgü tanıklarının orijinal satırlarıyla yan yana inceler.

02

Propaganda Süzgeci

Kitleleri savaşa sürüklemek için üretilen kurgu metinleri bağımsız arşiv kayıtlarıyla çapraz sorgular.

03

Kaydırmalı 3B Coğrafya

Siz metni kaydırdıkça harita kameraları orduların yürüyüş ve kuşatma rotalarını canlı olarak takip eder.

TARİHSEL KIRILMA DOSYALARI

Yayın Kataloğu

Her dosya bağımsız bir etkileşimli belgesel olarak tasarlanır. İlk üç dosyamız tam etkileşimli olarak yayında; sıradaki kırılma dosyaları aynı çapraz kaynak motoru üzerinde hazırlanmaktadır.

DOSYA 01 ● YAYINDA · TAM ETKİLEŞİMLİ
1071 – 1291 (Merkez: Haziran 1098)

Kuşatanların Kuşatıldığı Gün: Antakya 1098 ve Kürboğa

Avrupa neden birleşip Anadolu’ya yürüdü, Musul Atabeyi Kürboğa’nın dev koalisyon ordusu tek kılıç vurulmadan nasıl dağıldı ve 200 yıllık Haçlı Seferleri terazisinde gerçekte kim kazandı?

«Açlıktan kırılan bir Haçlı ordusunun "dağdan beyaz atlı azizler indi" diye yazdığı sabahı, karşı cephedeki İslam vekâyinâmeleri nasıl kaydetti?»
Çapraz Kaynaklar: Gesta Francorumİbnü'l-Esîr (el-Kâmil fi't-Târîh)İbnü'l-Adîm (Zübdetü'l-Haleb)İbnü'l-KalânisîChartreslı FulcheriusUrfalı MateosSüryani MihailKahire Genizası
DOSYA 02 ● YAYINDA · TAM ETKİLEŞİMLİ
1144 – 1192 (Merkez: Mayıs – Ekim 1187)

Susuzluk, Ateş ve Diplomasi: 1187 Hıttîn ve Kudüs’ün Geri Alınışı

1098’de dağılan koalisyondan 1186 tek komutasına uzanan stratejik kıskaç, saha hidrolojisiyle Hıttîn tuzağı, 2 Ekim 1187 Kudüs emân teslimi ve III. Haçlı Seferi bilançosu.

«1098’de Antakya önünde emîrlerin birbirine düşmesiyle açılan Kudüs yolu, 89 yıl sonra nasıl kapandı? Bir cephenin «Şeytan yalan söyledi!» diyerek kırmızı kraliyet çadırının devrilişini izlediği, karşı cephenin «o gece orada sudan çok kan döküldü» diye yazdığı Hıttîn’i ve 1099 katliamıyla taban tabana zıt 1187 Kudüs teslimini iki tarafın görgü tanıkları nasıl kaydetti?»
Çapraz Kaynaklar: Bahâeddin İbn Şeddâdİmâdüddin el-İsfahânîİbnü'l-Esîr (el-Kâmil fi't-Târîh)Kâdî el-Fâzıl DivanıLibellus (Görgü Tanığı)Epistola TerriciErnoul KroniğiItinerarium Peregrinorum
DOSYA 03 ● YAYINDA · TAM ETKİLEŞİMLİ
1048 – 1081 (Merkez: 26 Ağustos 1071)

Anadolu Kapısında İki İmparatorluk: 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi

1064 Ani’den 1071 Rahve Ovası’na uzanan stratejik satranç: Sultan Alp Arslan ile İmparator IV. Romanos Diogenes’in karşılaşması, Bizans ordusundaki Uz–Peçenek ve Frank paralı askerlerinin tutumu, çadırdaki esaret protokolü ve Anadolu’nun siyasi dönüşümü.

«Savaş meydanında bizzat bulunan Bizans yüksek yargıcı Mihail Attaleiates’in gözlemleriyle İslam vekâyinâmelerinin esaret anlatıları nerede örtüşüyor, nerede ayrılıyor?»
Çapraz Kaynaklar: Mihail Attaleiates (Historia)Nikephoros BryenniosSıbt İbnü'l-Cevzî (Mir'âtü'z-Zamân)İbnü'l-Esîr (el-Kâmil fi't-Târîh)İbnü'l-EzrakUrfalı MateosAristakes LastivertsiKartlis Tskhovreba
DOSYA 04 HAZIRLANIYOR
1201 – 1261 (Merkez: 12 – 15 Nisan 1204)

Hedef Şaşıran Sefer: 1204 Konstantinopolis Yağması ve IV. Haçlı Seferi

1201 Venedik borç sözleşmesi ve 1202 Zara kuşatmasından 12–15 Nisan 1204 Konstantinopolis yağmasına: Ayasofya’nın talanı, Niketas Khoniates’in «1187 Selahaddin» karşılaştırması ve parçalanan imparatorluktan doğan İznik, Trabzon (Kraliçe Tamar) ile Türkiye Selçuklu deniz gücü.

«Kudüs’ü kurtarmak için yola çıkan Haçlı ordusu nasıl dünyanın en büyük Hristiyan başkentini yağmaladı; bizzat Papa III. Innocentius’un «Yunanlılar artık Latinlerden köpeklerden beter tiksiniyor» diye yazdığı bu kırılmayı Doğu Roma, Fransız ve Gürcü kronikleri nasıl kaydetti?»
Çapraz Kaynaklar: Geoffroi de VillehardouinNiketas Khoniates (Historia & De Signis)Clari'li RobertPapa III. Innocentius (Regesta)Kartlis Tskhovreba (Anonim Gürcü Kroniği)Gunther von PairisGeorgios Akropolitesİbn Bîbî & İbnü’l-Esîr
DOSYA 05 HAZIRLANIYOR ✦ AKADEMİK İŞ BİRLİĞİ
1089 – 1125 (Merkez: 12 Ağustos 1121 Didgori & 1122 Tiflis)

Dar Boğazda Koalisyon ve Kıpçak Hamlesi: IV. David, 1121 Didgori ve 1122 Tiflis

Akademik Danışmanlık & Özgün Gürcüce Kaynak Çevirisi
Doç. Dr. Ayşe Beyza Ercan Ardahan Üniversitesi · Orta Çağ Tarihi Anabilim Dalı

Gürcistan Kralı Kurucu IV. David’in Kuzey Kafkasya’dan 40.000 Kıpçak ailesini indirerek kurduğu askeri denge, Mardin Artuklu Beyi Necmeddin İlgazi’nin müttefikleriyle birleşmeden girdiği 3,5×6 km’lik Didgori boğazı ve 1122 Tiflis kent nizamı.

«Hristiyan kroniklerinin «deniz kıyısındaki kumlar kadar kalabalık orduyu Aziz Giorgi dağıttı» diye yazdığı, İbnü’l-Esîr’in ise «eman diler gibi yaklaşan 200 Kıpçak süvarisi safları bozdu» diye kaydettiği 12 Ağustos 1121 sabahını Klasik Gürcüce, Arapça, Ermenice ve Latince kaynaklar nasıl anlatıyor?»
Çapraz Kaynaklar: Kartlis Tskhovreba (Daviti’nin Tarihçisi)İbnü'l-Esîr (el-Kâmil fi't-Târîh)İbnü'l-Ezrak (Târîhu Meyyâfârikîn)Urfalı MateosŞansölye Walter (Bella Antiochena)Müverrih Vardan