İSLAM CEPHESİ GÖRGÜ TANIKLIĞI 24/25 Rebîülâhir 583 · 4 Temmuz 1187 (el-Kâmil XI, s. 353–354; İbn Şeddâd s. 78)
İbnü’l-Esîr (el-Kâmil fi’t-Târîh) & İbn Şeddâd
el-Melikü’l-Efdal’in meydan tanıklığı ve aynı akşam çadırdaki şerbet hukuku (Arapça aslından doğrudan çeviri; el-Kâmil fi’t-Târîh, 583 h., nşr. Tornberg, c. XI, s. 353–354 [Dâr Sâdır c. XI, s. 534–535] & en-Nevâdirü’s-Sultâniyye, nşr. eş-Şeyyâl 1964, s. 78 [RHC Or. III, s. 97]).
«وَكَانَ بَعْضُ الْمُتَطَوِّعَةِ قَدْ أَلْقَى فِي تِلْكَ الْأَرْضِ نَارًا، وَكَانَ الْحَشِيشُ كَثِيرًا فَاحْتَرَقَ، وَكَانَتِ الرِّيحُ عَلَى الْفِرَنْجِ فَحَمَلَتْ حَرَّ النَّارِ وَالدُّخَانَ إِلَيْهِمْ، فَاجْتَمَعَ عَلَيْهِمُ الْعَطَشُ، وَحَرُّ الزَّمَانِ، وَحَرُّ النَّارِ وَالدُّخَانِ، وَحَرُّ الْقِتَالِ [...] فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ وَقَدْ عَلَتْهُ كَآبَةٌ وَارْبَدَّ لَوْنُهُ وَأَمْسَكَ بِلِحْيَتِهِ وَتَقَدَّمَ وَهُوَ يَصِيحُ: "كَذَبَ الشَّيْطَانُ!" [...] فَالْتَفَتَ وَالِدِي إِلَيَّ وَقَالَ: "اسْكُتْ! مَا نَهْزِمُهُمْ حَتَّى تَسْقُطَ تِلْكَ الْخَيْمَةُ!" قَالَ: فَهُوَ يَقُولُ لِي ذَلِكَ وَإِذَا الْخَيْمَةُ قَدْ سَقَطَتْ، فَنَزَلَ السُّلْطَانُ وَسَجَدَ شُكْرًا لِلَّهِ تَعَالَى فَبَكَى مِنْ فَرَحِهِ.» — (ابن شداد): «قُلْ لِلْمَلِكِ: أَنْتَ الَّذِي سَقَيْتَهُ، وَأَمَّا أَنَا فَمَا سَقَيْتُهُ!»
«Gönüllülerden [mutavvia] biri o arazide ateş yakmıştı; kuru ot çok olduğundan tutuşup yandı. Rüzgâr da Franklara doğru esiyordu; ateşin hararetini ve dumanı onların üzerine taşıdı. Böylece üzerlerinde susuzluk, mevsimin sıcağı, ateşin ve dumanın harareti ile çarpışmanın harareti birleşti. [...] [el-Melikü’l-Efdal anlatıyor:] Ona [babama] baktım; yüzünü bir keder kaplamış, rengi kül gibi bozarmıştı. Sakalını kavradı ve "Şeytan yalan söyledi!" [Kezebe’ş-Şeytân!] diye haykırarak ileri atıldı.»
«[...] Babam bana döndü ve: "Sus! Şu [kırmızı] çadır yıkılmadıkça onları yenmiş olmayız!" dedi. O bana daha bunu söylerken bir de baktık ki çadır devrilmiş! Sultan derhal [atından] indi, Yüce Allah’a şükür secdesine kapandı ve sevincinden ağladı.» — (İbn Şeddâd, aynı akşam çadırda buzlu su sahnesi): «[Selahaddin tercümana buyurdu:] "Krala söyle: Ona suyu sen içirdin; bana gelince, ben ona su içirmedim [emân vermedim]!"»
HAÇLI CEPHESİ GÖRGÜ TANIĞI 3–4 Temmuz 1187 · nşr. J. Stevenson, s. 223, 226–227 (Brewer & Kane cap. XI–XIV)
Anonim Tanık · De Expugnatione Terrae Sanctae Libellus
De Expugnatione Terrae Sanctae per Saladinum Libellus (Bizzat kuşatmayı yaşayan Latin yazar; Latince aslından doğrudan çeviri, nşr. J. Stevenson, Rolls Series 66, London 1875, s. 223, 226–227 [genel bölüm: s. 222–228]; nşr. K. Brewer & J. H. Kane, Routledge 2019, cap. XI, XIII–XIV, s. 154–165).
«Castra metati sunt ergo cum dolore et angustia et siti in sicca mansione, ubi magis effusus sanguis nocte illa quam aqua [...] Igitur filii Esau circumdantes populum Dei, et incendentes desertum circa eum, atque tota nocte calore ignis, fumo, sagittis, vexatos fame et siti vexabant [...] Irruerunt autem multitudo paganorum super pedites atque per praecipitium praerupti montis, in cujus cacumine jamdudum fugerant, praecipitaverunt [...] Heu mihi! dicam pollutis labiis, qualiter pretiosum lignum Dominicum nostrae redemptionis tactum sit damnatis manibus damnatorum? [...] Capta est crux, et rex, et magister militiae Templi [...]»
«Böylece acı, sıkıntı ve susuzluk içinde kupkuru bir konak yerinde [sicca mansione — Meskene] ordugâh kurdular; o gece orada sudan çok kan döküldü. [...] Esav’ın oğulları [Müslümanlar] Tanrı’nın halkını çepeçevre kuşatarak etrafındaki kırları ateşe verdiler [incendentes desertum] ve açlık ile susuzluktan bitkin düşmüş olanları bütün gece ateşin sıcağıyla, dumanla [calore ignis, fumo] ve oklarla hırpaladılar.»
«[...] Kalabalık, çoktan sarp dağın zirvesine kaçmış olan piyadelerin üzerine çullandı ve onları sarp dağın uçurumundan aşağı yuvarladı [...] Yazıklar olsun bana! Kurtuluşumuzun paha biçilmez Rabbani Ağacı’na [Gerçek Haç’a] [...] nasıl dokunulduğunu kirli dudaklarımla nasıl anlatayım? [...] Haç ele geçirildi; Kral ve Tapınak Şövalyeleri Üstadı da [tutsak edildi].»